Logo Bui Coffee Supply

Ký sự cà phê (P.5): Nhìn lại hành trình

Bắt đầu từ những ngày đầu tháng 10/2023, chúng mình khởi hành trên khắp các nẻo đường thuộc tỉnh Lâm Đồng, từ Bảo Lộc, Lâm Hà, Đức Trọng, đến Đà Lạt để tìm máy móc, khảo sát vùng nguyên liệu, tham quan các nông trại khác để học hỏi, tìm cách xây dựng nhà máy sơ chế ở Nam Ban. Đến thời điểm bài viết này ra mắt, mùa sơ chế đã bước vào giai đoạn cuối, việc thu hái cà phê đã hoàn tất từ cuối tháng 1, đến nay chỉ còn những lô cà phê đang chờ làm khô để nhập kho lưu trữ. Dự kiến là cuối tháng 2/2024, chúng mình sẽ gác lại công việc sơ chế tại Nam Ban, quay lại với xưởng rang, tập trung cho việc sản xuất cà phê rang, và những kế hoạch mới trong năm 2024. Đây có thể là thời điểm phù hợp nhất để viết nên một vài điều (thực ra là khá nhiều) về hành trình vài tháng qua của chúng mình.

Không có tiêu đề
Con đường dẫn vào farm cuối mùa mưa, nhớp nháp ổ gà. Tụi mình chụp trong những ngày bắt đầu xây dựng cơ sở sơ chế.

Tháng 10. Những ngày rong ruổi

Bắt đầu với việc khảo sát và tiếp nhận vùng nguyên Robusta tại Phương Minh Farm, tại thôn Hang Hớt, Nam Ban. Chúng mình đã kể khá nhiều về vùng nguyên liệu này trong loạt bài Ký sự cà phê, nên sẽ không đề cập thêm. Tại đây chúng mình chỉ dành cho việc kể lại một số điều thú vị trên hành trình từ lúc lên kế hoạch, xây dựng, đến hôm nay – khi mà chỉ còn chờ những lô cà phê cuối cùng được làm khô.

Không có tiêu đề
Nơi chúng mình đặt “bản doanh sơ chế” (cổng này dưng nên khi qua 1/2 mùa sơ chế )
Không có tiêu đề
Lúc chúng mình chuẩn bị xây dưng đang là mùa ổi, nên cứ đi đường thấy mệt là tấp vào lề ????

Những chuyến đi đầu tháng thường chỉ có hai anh em (ai cũng biết rồi đấy!). Lang thang trên cung đường đèo với chiếc xe chòng chành mà hai đứa như trẻ con, thấy bên đường có cây ổi sẻ là tấp vào hái lượm túm tụm. Cái nắng chói chang, những khúc cua vắt vẻo, và mấy trải ổi hồng ngọt lịm là bối cảnh để tụi mình ủ mưu, lập kế hoạch, vẽ ra đủ trò để mong tới ngày bắt đầu sơ chế là đưa vào thử nghiệm.

Trong số này, có những chuyến đi mà cả hai đứa xay xẩm mặt mày vì đói, vì lạnh và cả say xe. Có lần đi xem mua máy móc, vì theo hướng dẫn google map mà phải vặn vẹo bốn bánh xe cho vừa mép con đường bê tông đổ dốc chênh vênh mà một bên là suối, bên kia là đồng (cả tháng sau, khi quay lại còn đường này vào ban ngày, chúng mình vẫn chẳng hiểu làm sao có thể lái qua trong đêm hôm đó). Có chuyến mà hai đứa mệt lả đi trong đêm, bo từng khúc cua trên đường đèo ĐT725 trong cơn mưa xối xả, tầm nhìn xa 10 mét, trên xe chẳng còn tí bánh, tí nước nào, hai đứa thèm da diết một ổ bánh mì Sài Gòn, một gói mì tôm trứng.

Không có tiêu đề
Những cung đường mưa lũ, ban mai hoặc sớm khuya, có cả lạnh và đói – mùa sơ chế của chúng mình bắt đầu với không ít gian nan.

Ngoài cái khó, cái cực mà nay mới kể, thì mấy ngày đầu mùa anh em tụi mình còn có cơ hội gặp gỡ nhiều cô – chú, anh chị đáng quý vô cùng. Trong một chuyến đi từ Nam Ban lên Đà Lạt để ghé thăm vườn cà phê Arbica ở khu vực Cầu Đất, chúng mình được cô chú chủ vườn hào sản, thiết đãi bao nhiêu là đồ ăn, thức uống. Tụi mình vào thăm vườn đúng mùa Hồng chín, nên khi về, Cô – Chú còn gửi cho hai cành Hồng to đầy quả về trưng ở xưởng rang. Chiều hôm đó, đoạn quay về, chúng mình ghé qua Lạc Dương để thăm một gia đình ông hộ khác. Đoạn này thực sự đã ghi lại trong chúng mình nhiều gam màu cảm xúc trầm lắng. Với con đường liên tỉnh bụi bặm, vạt nắng chiều rọi qua tán thông, chúng mình đã đặt ra nhiều kỳ vọng cho cho mùa sơ chế đầu tay.

Không có tiêu đề
Trong một chuyến đi Cầu Đất, chúng mình ghé thăm Hadjim và nghe nhiều điều tuyệt vời từ anh
Không có tiêu đề
Cô Thu – một trong những nông hộ chính, cung cấp cà phê Arabica Cầu Đất cho chúng mình
Không có tiêu đề
Bùi Cảnh – trong một ngày tại Farm, thay vì đi lát đường, dọn cỏ; em quyết định từ bỏ đi câu cá

Trong căn nhà gỗ còn sót mấy tia nắng rọi qua, anh nông hộ kể về hành trình làm cà phê, những vất vả khó khăn trong lúc rót nước pha vào cái phễu sứ cũ, đã xỉn màu bụi bặm – mà từ lâu anh đã ít dùng. Dù làm và gặp nhiều anh chị, cô chú làm cà phê lâu năm, nhưng buổi chiều hôm ấy, đã để lại trong tụi mình nhiều suy nghĩ hơn cả, và có lẽ hương vị cà phê hôm đó sẽ không bao giờ nếm lại được.

Tháng 11. Tất tả – ngược xuôi

Từ giữa tháng 10, đến cuối tháng 11, anh em tăng tần suất đi lại giữa Sài Gòn – Nam Ban. Có khi một tuần, có khi hai ba ngày, khi thì cùng đi, khi thì thay phiên; nhưng chắc chắn, đều là đi xe khách, để tiết kiệm thời gian, công sức. Thường thì xe khởi hành từ Sài Gòn lúc 23-24h đêm, và đến Nam Ban vào 5-6h sáng. Nên cứ tới nơi, làm cốc cà phê, ăn chút gì đó là anh em vào việc luôn.

Không có tiêu đề
Khu nhà ở (tháng 10/2023), lúc còn cải tạo nhiều hạng mục, cả con đường và nhà kho còn chưa hình thành
Không có tiêu đề
Khu nhà ở (tháng 1/2024), Cuối vụ mùa, chúng mình mới có thời gian nhìn lại công việc đã qua
z5101332349371_7c188d137b89173209c5daeed6369cd2
Nơi từng là bãi cỏ, bãi ngô, sau khi lát đường để chuẩn bị vận chuyển máy móc
LAN_9548
Vẫn là bãi cỏ, bãi ngô đó – sau khi chúng mình cày cuốc qua ba tháng

Thời gian này, do còn phải xây dựng nhiều cơ sở vật chất ở khu vực sơ chế, nên hai anh em (và bạn bè) thường trú lại nhà anh Thành- nông hộ ở gần đó, công việc lúc đó cũng miên man và thường không có trong “checklist”. Nhưng chủ yếu là ba nhóm việc chính: xây dưng khu nhà ở với những tiên nghi cơ bản và đầy đủ để có thể giúp cả đội bám trụ Nam Ban không chỉ một mà nhiều mùa sơ chế; thứ hai, xây dưng khu nhà kính và cơ sở hạ tầng phục vụ sơ chế, bao gồm các khu vực phơi – sấy, lên men; cuối cùng, và quan trọng nhất là chuẩn bị hệ thống máy móc, công cụ phụ trợ cho sơ chế đoạn này chúng mình thiếu nhiều kinh nghiệm và phải chật vật thử nghiệm, cải tiến, chỉnh sửa nhiều lần mới ưng ý được.

Trong suốt một tháng cao điểm, chúng mình (và công sức của nhiều người) đã chuyển đổi nhà kho bỏ hoang thành nhà ở, nhà ăn; phục dựng nhà máy sơ chế cũ; bãi cỏ, bụi chuối thành đường đi, nhà kính. Từng chút một, mọi thứ chiếm dụng của chúng mình rất nhiều thời gian và công sức. Có khi mất cả ngày để sơn lại giàn máy sơ chế, đưa máy móc vào vị trí. Rồi thì lắp hệ thống điện sinh hoạt, điện sản xuất, cấp – thoát nước cho nhà sơ chế hơn cả tuần.

Không có tiêu đề
Khu nhà sơ chế lúc mới cải tạo
IMG_4047
Những ngày mới lắp giàn phơi trong nhà kính, lúc này chỉ có ba anh em làm thôi.
LAN_9288
Vẫn là khu sơ chế nhưng vào cuối vụ
LAN_9812
Vẫn là nhà kính, nơi chứa và phê và niềm vui của tụi mình vào cuối vụ.

Có những việc mà nếu không có mùa vụ sơ chế này, có lẽ chúng mình sẽ không bao giờ tin mình có thể làm được – ví dụ như ăn trưa lúc 2h chiều; leo nóc nhà để sửa ống nước lúc 7h tối; nhẹ thì làm máy móc chạy ngược chiều, nặng hơn thì cháy cả đường điện trong nhà vì đấu nhằm dây. Từ việc sơn lại giàn máy, đến sơn nhà ở, từ việc lát đường đến lật tung đường cống ngầm, từ lắp ghép, đặt để giàn phơi đến hàn sắt – cắt thép, độ-chế máy móc. Những công việc không tên, không hạn, không ngày giờ cứ lần lượt mà va phải, chúng mình trong những ngày đó chỉ dựa vào nhau mà làm, mà sống – đôi khi mục đích “sơ chế cà phê” trở nên mơ hồ, không rõ ràng; tất cả chúng mình cùng làm, chỉ vì biết đó là việc cần làm.

IMG_4825
Không ai cả – anh thợ rang; và cũng không sao cả – chỉ cháy hết
IMG_4806
Anh thợ sắt làm điện nước, anh thơ rang đi sửa sau đó
IMG_4370
Đến đoạn này, tụi mình tin rằng tay chân lành lặn sau mùa sơ chế là kỳ tích

Tháng 12. Những ngày chóng tắt

“Chóng tắt” đúng nghĩa đen, vì thời gian làm việc của tụi mình không còn tính trong quãng thời gian con gà gáy – đến lúc nó đi ngủ, vì trên đây chẳng có gà, và cũng vì chẳng bao giờ hết việc. Kể ra hết, thì hoá ra kể lể, những không kể, mấy ai lại ngờ công việc sơ chế trông đơn giản, thường niên với vô số anh chị, cô chú mà lại đầy gian tuân, trắc trở với tụi mình. Nếu trước khách hàng, chúng mình sẽ chỉ dám nói “do thiếu nhân lực”, nhưng thực ra thứ chúng mình thiếu nhiều nhất là “cơ bắp”.

Trước hết, chúng mình có thêm hai thành viên thường trực ở farm, vài người hay đi – về luân phiên, và nhiều người khác, thì dăm tuần, nữa tháng ghé thăm anh em tụi mình. Nhưng bù lại (mà thực ra là mất thêm) không ai thực sự có đủ thể lực để cùng làm việc với cà phê trong cái cuộc sống khắc nghiệt trên xứ này cả. Ví dụ như công việc được xem là nhàn nhã nhất, thường nhật và ít gặp phải trở ngại nhất, đó là cào đảo cà phê. Nhưng hãy thử tưởng tượng bạn phải cào cà phê trong cái nắng oi ả, bên trong nhà kính nóng hơn 40℃ và độ ẩm dưới 1%, thì dù có là vận động viên chạy bền cũng phải ngoác mồm ra mà thở.

IMG_5551
Không phải một, mà là nhiều anh em, đã nhiều lần ngất ngang
IMG_5073
43 °C vào buổi trưa, và độ ẩm thì gần như bằng 0.

Còn nếu muốn thích sự linh hoạt ít nhàm chán, thì sáng sớm có thể tham gia việc sơ chế, với rất nhiều công việc ở từng công đoạn, như kéo xả cà phê, kiểm tra máy rửa, máy xát, cho cà phê vào thùng lên men, phân loại vỏ cà phê làm cascara, v.v… bất kỳ lúc nào thì các sự cố như thiếu/tràn nước, kẹt băng chuyền, tắc nghẽn đều có thể diễn ra, và trong tiếng ồn của máy, đôi khi chỉ nghe lánh lót tiếng gọi nhau í ới, “tát, tát…” Bắt đầu với quả cà phê, và kết thúc khi cho cà phê đã phân loại hoặc sát vỏ vào thùng lên men và vệ sinh toàn bộ khu vực bao gồm cả máy móc. Nếu hai việc kết thúc trước 12h trưa (và thường là không) bạn sẽ tiếp tục với việc xả men (ý chỉ xả cà phê từ các thùng/bao yếm khí nặng từ 80-12kg), dù có các công cụ như xe kéo, đòn bẩy,… nhưng chắn chắn “đĩa đệm”của bạn sẽ có một buổi sáng khó khăn.

Chỗ ăn trưa của tụi mình, trong giai đoạn này không phải quán cơm, mà là một tiệm vật tư bán sẵn mọi thứ chúng mình cần, từ cái găng tay, đôi ủng, dụng cụ, máy móc, đến sắt thép, bao bì, thậm chí là cái cần câu cá… Trong suốt mấy tháng xây dựng khu sơ chế, cơ số vật tư mua về đủ đổi lấy tình cảm của anh chị chủ tiệm vật tư, và thế là anh chị nấu cơm cho ăn trưa, ba đứa, bốn đứa, đến dăm – bảy đứa những lúc đông vụi đều ra nhà anh chị ăn… rồi ghi sổ cả.

Không có tiêu đề
Một bữa ăn vội, đây là những ngày đầu sơ chế – lúc tụi mình còn dự trữ nhiều đồ ăn.
Không có tiêu đề
Một bữa đông vui khác, lúc này làm trễ quá nên chỉ ra ngoài mua thêm rau về nấu lên thôi
Một bữa khoai nướng, ngô nướng, heo nướng,… mọi thứ đều nướng, để cho nhanh
Cảm giác như chúng mình có thể ăn cả thế giới, ăn xong ngủ ngay tại chỗ
IMG_4862
Những bữa tươm tất thế này đến từ nhà anh chị bán vật tư xây dựng nấu cho tụi mình. Về sau mỗi buổi trưa tụi mình đều ăn cơm nhà anh chị.
IMG_4864
Và đây là tụi mình, dù không đẹp đẽ gì trong màu áo lao động, mệt bở hơi và ăn trưa lúc 13h, nhưng tất cả đều tươi cười.

Công việc của nửa ngày cơ bản hoàn tất, nhưng để kịp mang cà phê vừa mới xả đi phơi, rồi đo độ ẩm, cào đảo cà phê đã phơi trước đó, gộp giàn hay gom cà phê về bảo quản, v.v… thì phải làm luôn đến tận chiều tối, cái cớ duy nhất để nghĩ không phải là vì tối mà đôi khi là phải làm cho xong nốt một công việc còn dang dở. Có lúc tận 7h đêm tụi mình còn hè nhau kéo từng tấm lưới ở nhà kính, hay kéo bạt che giàn phơi ngoài trời, mấy lúc nhập về nhiều cà phê là chỉ tạm nghỉ để húp mì tôm rồi xăn tay làm tiếp đến khi “lực bất tòng tâm” mà đi nghĩ. Có mấy khi thong thả – nhấn mạnh “thong thả”, tụi mình nghỉ sớm tầm 6-7h tối, thì chia nhau ra, người đi nhóm than cho ấm, ngừoi đi nấu ăn, người đi tắm gội. Mấy hôm ấy, thì khỏi phải kể nhiều, những chắc chắn là nhớ rát kỹ. Vì với cái lạnh của Nam Ban mùa cuối năm, có dăm ba con người cùng làm lụng bở hơi tai cả ngày, ngồi lại với nhau bên bếp lửa, cùng ăn bát cơm, bát cháo, cùng nướng con cá, củ khoai, câu chuyện dong dài để nhắc nhau rằng “chưa tới nửa đêm”.

Vì thường cà phê từ Cầu Đất sẽ được chở về lúc khuya, nên đôi khi 11 -12h đêm, tụi mình lại xốc nhau đi khiêng từng bao cà phê về từ xe tải. Nếu xuông sẻ, ngày làm việc hôm nay xem như đã hoàn tất, bằng không (hiếm khi, và chẳng mấy ai muốn), chúng mình lại phải đóng bao gửi trả những bao cà phê kém chất lượng, việc này thường chỉ xong lúc 2-3h sáng.

z4983751701890_1915918b33f4c5ee754ab3e55d4e37ca
Đúng là một bao cà phê lỗi, nhưng vấn đề là chúng mình phải đóng gói, và gửi trở lại về Cầu Đất, lúc 1h khua. Nhưung sự cố nhập hàng thế này cực kỳ “đuối sức”‘
z4999688793251_2e09d5ca9a38f54e62bf9ab0ed652482
Cái này thì nhìn rất là “lỗi mắt”????, khi Bùi Cảnh đặt mua và mặc thị phạm bộ yếm để làm việc trong khu vực sơ chế cho khỏi ướt

Mặc dù có nhiều gian khó, giai đoạn này cũng là lúc chúng mình có được nhiều anh em, bè bạn hơn cả – bao nhiêu vất vả đổi về gấp đôi sự gắn bó giữa những con người xa lạ. Như việc mua vật tư nhiều đến mức anh/chị chủ tiệm nấu cơm cho cả nhóm ăn suốt mùa sơ chế, hay việc kết thân với anh thợ sắt để rồi khi tới mùa sơ chế – 1 tháng sau đó, đêm nào anh cũng sang làm chung với tụi mình. Hay việc anh tài xế ở farm từ việc lái nhờ xe thành ra bạn, và bạn chí cốt cùng ăn, cùng làm, cùng ngủ trong những ngày chở cà phê về giữa khuya. Có thêm nhiều anh, chị, em ghé qua cùng gánh vác với tụi mình những việc không tên, cùng đi qua vài ngày gian khó, cùng đổ mồ hôi, cùng sôi nước mắt, cùng chia nhau bữa bữa mì tôm, bát cơm, con cá, và cùng nhau uống đến bí tuỷ những đêm lạnh buốt xương.

IMG_5413 (1)
Có lúc đông vui, có lúc thì chỉ loay hoay đôi ba con người – thế mà một mùa sơ chế cũng đi qua thật chóng vánh với Bui Coffee Supply.

Bài Đăng Mới

Vì sao cần hái cà phê chín?

Vì sao cần hái cà phê chín?

Một trong những khâu quan trọng trong quy trình sản xuất cà phê đó chính là khâu thu hoạch. Việc thu hoạch mới nghe thì